images 1In het programma Tegenlicht van de VPRO stelde Jan Rotmans, hoogleraar Transitiemanagement van de Rotterdamse Erasmus Universiteit onlangs, dat we niet in een tijdperk van verandering leven, maar in de verandering van een tijdperk. Gelet op de impact van internet en snelle technologische vernieuwingen, lijkt dat een rake observatie. De verhoudingen in de wereld veranderen in hoog tempo en ik kan me niet voorstellen dat de verschijningsvorm van verenigingen daardoor niet geraakt zal worden. Recente ontwikkelingen in manieren van verenigen laten zien dat de aanpassing aan veranderende omstandigheden al zijn beslag krijgt.

Avaaz stem kleinEen voorbeeld van een nieuw georganiseerd verband dat in potentie alle kenmerken van een vereniging in zich heeft – ik heb het voorbeeld al vaak gebruikt – is de ‘actievoerende online beweging’ Avaaz.org. Deze organisatie, die zegt er naar te streven om ‘ook gewone mensen een stem te geven’, heeft zich – zeven jaar na oprichting – ontwikkeld tot een globaal netwerk en telt meer dan twintig miljoen ‘leden’ (die de organisatie voor het grootste deel alleen virtueel kennen). Avaaz.org laat de koers van de organisatie door ‘leden’ bepalen. Zij worden een keer per jaar in de gelegenheid gesteld om via een uitgebreide online enquête aan te geven hoe aandacht en middelen in het komende campagnejaar verdeeld moeten worden over verschillende onderwerpen. Over de ondoorzichtigheid van de – volgens criticasters ‘vermeende’ – democratische besluitvorming binnen Avaaz.org worden vragen gesteld. Terecht. Maar toch…dat meer dan 21,5 miljoen mensen wereldwijd zich – via een simpele druk op de muisknop – hebben aangesloten, zegt wel iets over de aantrekkingskracht van het initiatief.

Avaaz.org lijkt exemplarisch voor een bredere maatschappelijke tendens; door internet en ongehinderde toegang tot informatie, wordt macht gedecentraliseerd en groeit de invloed van de basis. Zonder daar weet van te hebben, hebben nieuwe organisatievormen het devies ‘change or die’ al in de praktijk gebracht. Zij hebben het kantoor en het bureau, waar Jack Dorsey over sprak (“I don’t have an office. I don’t have a desk.”) al achter zich gelaten.

Net als Sarah Sladek zijn wij optimistisch over de kansen voor ledenverenigingen, zij het onder voorbehoud van een paar punten die volgens ons ook in aanmerking komen voor change:

Mindset

Waar behoefte is, ontstaat vereniging: de nieuwe vormen waarin mensen zich organiseren komen voort uit andere behoeften, waarden en een veranderd levensgevoel en zijn bewijssustainable happines dat de ‘toekomst van verenigen’ al is begonnen. Is de vraag: moet de vereniging veranderen? Of: moet de mindset aangaande het concept ‘verenigen’ veranderen? Zitten we over tien jaar nog in kantoren aan bureaus, of hebben we die dan ook achter ons gelaten?

Profilering & gevoelswaarde

Jongeren die zijn opgegroeid met internet staan aantoonbaar anders in het leven, hebben andere waarden, wensen en behoeften. Zij willen zich wel binden, maar dan uitsluitend onder eigen voorwaarden en alleen aan iets waar ze toegevoegde waarde in zien. Daar ligt een uitdaging voor verenigingen: zij zullen zich moeten profileren op een wijze die aansluit bij zowel de rationele als emotionele behoeften van leden. Het bieden van materieel voordeel zal niet genoeg zijn. Het moet goed voelen om lid te zijn van een club. De club moet er toe doen en toegevoegde waarde bieden aan een levenshouding. De sleutel tot het wel of niet ervaren worden als ‘relevant’, ligt in de beleving:  terwijl een Avaaz.org dag in dag uit groeit, kampen de meeste Nederlandse ledenverenigingen met dalende ledenaantallen. Dat een vakbond als FNV onder de eigen aanhang slechts 12% van de leden weet te bewegen hun stem uit te brengen in de verkiezing van een nieuwe voorzitter, zegt waarschijnlijk meer over het gevoel van urgentie dat deze verkiezing bij leden oproept.

initiatief girls coockieVoor degenen die denken het ‘allemaal niet zo’n vaart zal lopen’: tot zeer recentelijk negeerde de autobranche alle signalen die er op wezen dat de auto voor jongeren niet langer het statussymbool en object van begeren is, dat het voor voorgaande generaties was. Nu duidelijk wordt dat de jongste generaties geen belang hechten aan het bezitten van een auto, moeten de bakens verzet worden.. Tot voor kort was het de droom van menig jong professional om zo snel mogelijk een baan in de corporate business te bemachtigen; nu kiezen ze steeds vaker voor kleine initiatieven waarin de menselijke maat, delen en gemeenschapszin de toon zetten en moeten grote bedrijven moeite doen om het creatieve talent binnen te halen.

Dominantie of samenwerking?

Onlangs kwamen – zo las ik in een column van Maarten Schinkel in NRC – een aantal vooraanstaande economen bijeen om een beeld te schetsen van de wereldeconomie op lange termijn. Hij signaleert een aantal observaties die er uit sprongen, waaronder deze twee:

(a) de wereld fragmenteert: er ontstaan verschillende machtscentra; iedereen en tegelijk niemand heeft de macht.

(b) de globalisering ontwikkelt zich richting ‘hyperconnectiviteit’; daardoor zal de noodzaak tot samenwerking blijven bestaan.

In een context als deze lijkt ‘de dominante vereniging’ een anachronisme. Het is de vraag of het zinvol is om deze positie te blijven nastreven (en het niet beter is om nieuwe samenwerkingsverbanden na te streven). Misschien is dat de ultieme veranderingsopgave voor verenigingen: transformeren naar een organisch verenigingsmodel, waarin krimpen en groeien even natuurlijk zijn als eb en vloed, zonder de kern – datgene dat ooit de aanleiding was om zich te verenigen – uit het oog te verliezen.

In de eerste van deze vijfdelige blog begon ik met succesvolle retailers die tijdens een ‘Masterclass Klantgericht Retailen’ twee factoren aanwezen die de weg naar succes hadden ingeluid:

(1) afscheid nemen van het denken vanuit het perspectief van de organisatie: niet de organisatie maar de mens moet centraal staan bij het ontwikkelen van nieuwe concepten en

(2) open staan voor experiment en verandering.

Hoe wonderwel lijken deze twee uitdagingen van toepassing op de vereniging in transitie.

– Einde –

Op September 20, 2013 door Menno in ongesorteerd
Tags , , , , , , , , ,

Laat een reactie achter